In allerijl werden vorige week noodopvangplaatsen gezocht én gelukkig ook gevonden voor daklozen. Een beetje cynisch wel, om te zien hoe de regering opeens wél maatregelen kan nemen wanneer de media erop springt en wanneer er mensen dreigen dood te vriezen. Alsof het wél aanvaardbaar is om gezinnen op straat te laten slapen als het 5 of 10 graden warmer is. Maar goed, beter laat dan nooit.

Case closed? Allerminst. Wat gaat er gebeuren wanneer de temperatuur weer begint te stijgen? Vanaf welke temperatuur vindt onze regering het weer aanvaardbaar om mensen op straat te zetten? Staatssecretaris De Block houdt voorlopig vast aan haar besluit om alle noodopvang tegen eind mei te sluiten. Verwacht ze dat al deze mensen, plus de nieuwelingen die wekelijks blijven toestromen, vanzelf in rook zullen opgaan?

Maggie De Block vertelt platitudes als ze beweert dat opvangplaatsen voor een aanzuigeffect zorgen. Het omgekeerde is waar. Alleen extra opvangplaatsen én extra personeel bij zowel het Commissariaat Generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS) die de asielaanvragen moeten behandelen als bij Fedasil die voor de opvang en begeleiding van asielzoekers moeten zorgen zijn een garantie op meer menselijkheid en meer efficiëntie. Als we het aanzuigeffect willen oplossen moeten we zorgen voor meer opvangplaatsen. Kwaliteitsvolle opvang betekent namelijk enerzijds dat mensen die echt recht hebben op bescherming die ook op korte termijn krijgen en aan een inburgeringstraject kunnen beginnen, maar het betekent ook dat degenen die geen recht hebben op die bescherming begeleid kunnen worden naar terugkeer.

Ik ben het helemaal eens met de redenering van De Block dat we het relatief hoge aantal aanvragen in België en de onder andere daaraan gerelateerde crisis enkel kunnen oplossen via een beleid dat op verschillende sporen werkt: de instroom beperken door informatiecampagnes in de landen van herkomst, kortere procedures en de uitstroom verhogen via trajectbegeleiding die tot meer vrijwillige terugkeer moet leiden. Met gedwongen terugkeer als stok achter de deur. Dit is volgens mij de korte samenvatting van haar beleidsnota, maar dit is ook de samenvatting van het asielcrisisplan dat mijn partij twee jaar geleden al voorstelde.

Deze ambities kun je alleen maar waarmaken als je ook zorgt dat iedere asielzoeker die hier komt kwalitatieve opvang krijgt: bed, bad, brood én begeleiding dus. Enkel dan kun je trajecten opzetten die zorgen voor een vertrouwensband zodat mensen niet blijven zoeken naar nieuwe procedures, achterpoortjes of misbruiken (zoals sommige partijen elke asielzoeker graag voorstellen). Enkel dan kun je garanderen dat procedures sneller gaan. Een asielzoeker op straat kun je bijvoorbeeld moeilijk een brief sturen om zich aan te melden voor een interview.

Meermaals heb ik De Block ondervraagd over hoeveel bijkomende plaatsen in de asielopvang er volgens haar nog nodig zijn. In haar beleidsplan staat namelijk dat dit noodzakelijk is. Fedasil bevestigt die stelling in haar simulatie, waarin sprake is van 7.000 plaatsen. Maar het antwoord van de Block is tot nader bericht ontluisterend: "Ik ga er geen bij creëren". Integendeel zelfs. Tegen 31 maart wil ze de noodopvang sluiten en 31 mei gaan de 2.900 transitplaatsen in kazernes dicht. "Onherroepelijk" zei ze er nog bij. In de pers kondigt ze daarna wel aan dat ze "een draaiboek" wil voor de volgende winter. Ze calculeert dus nu al in dat we volgende winter voor dezelfde situatie gaan staan. Voor het eerst moet ik haar helaas gelijk geven.

Ze probeert het sluiten van opvangplaatsen te rechtvaardigen door te zeggen dat ze al die andere aangekondigde maatregelen gaat uitvoeren. Maar laat ons eerlijk blijven. Gaat ze tegen 31 mei zorgen voor kortere procedures, trajectbegeleiding en minder instroom? Dat is een utopie natuurlijk. Zeker als we naar de cijfers kijken. Het CVGS heeft vandaag te weinig personeel om de aanvragen die binnen komen te behandelen, laat staan dat ze er op zulke korte termijn in kunnen slagen om de behandelingstermijn te verkorten of om de achterstand in hun dossiers weg te werken.

De vraag die rest is waar die plaatsen moeten komen? In het regeerakkoord staat dat een materieel spreidingsplan in zogenaamde Lokale Opvanginitiatieven (LOI's) geactiveerd zou worden zodra er zich een noodsituatie voordoet. Groen is voorstander van een spreiding van asielzoekers over heel België. Ik vraag me dan ook af hoeveel erger de situatie nog moet worden om van 'nood' te kunnen spreken? De waarheid is gewoon dat Open Vld vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen zijn burgemeesters niet wil opzadelen met asielzoekers en dus gaat De Block overleg plegen om vrijwillig de gemeentes te bewegen om meer LOI's te openen. Dat verhaal hoor ik nu al drie jaar. De vorige bevoegde staatssecretaris kondigde in 2010 aan dat er 2.000 plaatsen zouden bijkomen in gemeenten over heel het land verspreid, op dit moment zijn er 900 operatief.

Niet populair
Ik besef dat mevrouw De Block weet dat ze zich niet populair gaat maken door te zorgen voor extra opvangplaatsen. Maar het is op korte termijn broodnodig. Tot op vandaag heeft niemand kunnen aantonen dat materiële opvang voor een aanzuigeffect zorgt. Integendeel. Hoe minder plaats (lees hoe meer chaos, hotels, dwangsommen) hoe meer aanvragen we gekend hebben de laatste jaren.

Pleiten voor meer plaatsen in materiële opvang is niet gelijk aan pleiten voor meer asielzoekers. Ik heb al zeer vaak vluchtelingen gesproken die zeiden dat ze naar België waren gekomen omdat ze gehoord hadden dat ze hier op hotel mochten of omdat ze dachten een dwangsom te krijgen, ik ben er nog nooit één tegengekomen die zei dat hij of zij kwam omdat ze in de één of andere kazerne gingen opgevangen worden.
(opiniestuk, verschenen in DM van 09/02/12)